Spotkanie, które odbyło się w poniedziałek 19 października 2026 r. było okazją do omówienia najważniejszych wyzwań stojących przed polskim sądownictwem, zarówno w kontekście jego ustrojowej niezależności, jak i codziennych problemów związanych ze sprawnością postępowań sądowych. Sędzia Dariusz Zawistowski przedstawił aktualną sytuację Krajowej Rady Sądownictwa, pierwsze miesiące jej działalności oraz plany dotyczące zmian w funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości.

Niezależność KRS i konstytucyjne standardy sądownictwa

Jednym z najważniejszych zagadnień poruszonych podczas spotkania był sposób wyłaniania sędziowskich członków Krajowej Rady Sądownictwa. Przewodniczący KRS wyjaśnił okoliczności powołania obecnego składu Rady oraz znaczenie udziału środowiska sędziowskiego w procesie wskazywania kandydatów.

Jak podkreślił, mimo braku zmian ustawowych umożliwiających bezpośredni wybór członków Rady przez sędziów, zdecydowano się na przeprowadzenie środowiskowego opiniowania kandydatów. Inicjatywa ta miała zapewnić rzeczywisty wpływ sędziów na skład organu, którego podstawowym zadaniem jest stanie na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów.

– Uważamy, że obecna Krajowa Rada Sądownictwa spełnia standard niezależności od władzy politycznej. Inaczej nie podjęlibyśmy się realizacji zadań, które należą do Rady. Ostateczna ocena tego rozwiązania będzie jednak należała do sądów i trybunałów – podkreślał sędzia Dariusz Zawistowski.

Przewodniczący zwrócił również uwagę na znaczenie współpracy z instytucjami europejskimi, w tym Europejską Siecią Rad Sądownictwa. Jak poinformował, podejmowane są działania zmierzające do odbudowania relacji i uczestnictwa polskiej KRS w pracach tej organizacji.

Tysiąc nieobsadzonych stanowisk sędziowskich

Istotną część wystąpienia poświęcono problemom kadrowym polskich sądów. Według danych przedstawionych przez przewodniczącego KRS w wymiarze sprawiedliwości pozostaje około tysiąca nieobsadzonych stanowisk sędziowskich, co stanowi blisko 10 procent przewidzianych etatów. Najtrudniejsza sytuacja występuje w sądach okręgowych i apelacyjnych.

– Każdy nieobsadzony etat ma bezpośrednie przełożenie na czas rozpoznawania spraw. Musimy pamiętać, że jeden sędzia rozstrzyga rocznie setki spraw. Z punktu widzenia obywatela najważniejsze jest, aby na rozstrzygnięcie swojej sprawy nie musiał czekać latami – wyjaśniał przewodniczący KRS.

Sędzia Zawistowski przedstawił również założenia dotyczące nowych postępowań nominacyjnych. Podkreślił konieczność zapewnienia ich przejrzystości, stosowania czytelnych kryteriów oceny kandydatów oraz większego zaangażowania samorządu sędziowskiego w proces opiniowania osób ubiegających się o stanowiska.

W tym kontekście zapowiedział prace nad systemem punktowej oceny kandydatów, który miałby ułatwić porównywanie ich dorobku zawodowego, doświadczenia i kwalifikacji. Zwrócił przy tym uwagę, że system powinien uwzględniać specyfikę różnych ścieżek kariery zawodowej, w tym sędziów, adwokatów i przedstawicieli środowiska naukowego.

Status sędziów i rola Prezydenta RP

Duże zainteresowanie uczestników wzbudziły zagadnienia dotyczące statusu sędziów powołanych z udziałem poprzedniej KRS, konsekwencji orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a także możliwości sądowej kontroli uchwał nominacyjnych.

W trakcie dyskusji poruszono również kwestię funkcjonowania Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego oraz problem zapewnienia kandydatom na stanowiska sędziowskie skutecznego prawa do odwołania.

Osobnym zagadnieniem była rola Prezydenta RP w procesie powoływania sędziów. Zdaniem przewodniczącego KRS konstytucyjne kompetencje poszczególnych organów powinny pozostawać wyraźnie rozdzielone, a ocena merytoryczna kandydatów należy przede wszystkim do Krajowej Rady Sądownictwa.

– Nie ma podstaw do tego, aby na etapie wskazywania kandydatów przez KRS konsultować te decyzje z Kancelarią Prezydenta. Prezydent ma swojego przedstawiciela w Radzie i właśnie na tym etapie powinny być zgłaszane ewentualne wątpliwości dotyczące kandydatur – wyjaśniał sędzia Dariusz Zawistowski.

Jak zaznaczył, ewentualne nowe okoliczności ujawnione po zakończeniu postępowania nominacyjnego powinny być rozpatrywane w przewidzianym prawem trybie, z poszanowaniem kompetencji KRS.

Jak przyspieszyć postępowania sądowe?

Ważnym tematem spotkania były również możliwości poprawy efektywności polskiego wymiaru sprawiedliwości. Uczestnicy pytali m.in. o sposoby ograniczenia liczby spraw trafiających do sądów, rozwój mediacji i arbitrażu oraz zasadność wprowadzenia sądów pokoju.

Przewodniczący KRS podkreślił, że zwiększenie liczby sędziów jest niezbędne, jednak równie istotne pozostaje poszukiwanie rozwiązań pozwalających na rozstrzyganie części sporów poza tradycyjnym postępowaniem sądowym.

– Mediacja jest rozwiązaniem, które należy wspierać i rozwijać. Trzeba jednak zastanowić się, co zrobić, aby obywatele mieli większe zaufanie zarówno do mediatorów, jak i do samego wymiaru sprawiedliwości – wskazywał sędzia Zawistowski.

W jego ocenie jednym z istotnych kierunków zmian powinno być również zwiększanie społecznego zaufania do sądów, m.in. poprzez edukację prawną i szersze włączanie obywateli w sprawowanie wymiaru sprawiedliwości.

Gość WSPiA poinformował także o działalności komisji KRS zajmujących się zagadnieniami ustrojowymi oraz współpracą z samorządami zawodowymi i organizacjami społecznymi. Podkreślił znaczenie dialogu ze środowiskami prawniczymi przy wypracowywaniu rozwiązań służących usprawnieniu pracy sądów.

Otwarta dyskusja o przyszłości wymiaru sprawiedliwości

Druga część posiedzenia miała charakter otwartej dyskusji. Przedstawiciele zawodów prawniczych oraz środowiska akademickiego zadawali pytania dotyczące m.in. konstytucyjności procedury wyboru członków KRS, statusu sędziów, konsekwencji orzeczeń trybunałów europejskich, postępowań nominacyjnych oraz dalszego orzekania przez sędziów po ukończeniu 65. roku życia.

Dyskusja pokazała, jak wiele zagadnień dotyczących funkcjonowania sądownictwa pozostaje przedmiotem sporów prawnych i wymaga dalszych rozwiązań legislacyjnych oraz orzeczniczych. Spotkanie pozwoliło uczestnikom poznać stanowisko przewodniczącego KRS, a także skonfrontować je z doświadczeniami praktyków wymiaru sprawiedliwości.

Kolejne posiedzenie Podkarpackiego Forum Myśli Prawniczej potwierdziło znaczenie tej inicjatywy jako przestrzeni otwartej, merytorycznej debaty nad najważniejszymi problemami polskiego prawa i wymiaru sprawiedliwości. Organizowane przez WSPiA spotkania umożliwiają bezpośrednią wymianę poglądów między przedstawicielami nauki, praktykami prawa oraz osobami odpowiedzialnymi za funkcjonowanie najważniejszych instytucji państwa.