Alena Myrda od wielu lat jest wykładowcą WSPiA Rzeszowskiej Szkoły Wyższej. Jest byłą policjantką z 30-letnim stażem pracy m.in. w Centralnym Biurze Śledczym, a także jako naczelnik wydziału dochodzeniowo-śledczego Komendy Wojewódzkiej Policji w Rzeszowie. Była pierwszą kobietą w wydziale do walki z przestępczością zorganizowaną Komendy Głównej Policji na terenie Podkarpacia.

Ostatnie wydarzenia, w tym tragiczna sytuacja w Krakowie, wywołały wiele emocji i pytań dotyczących naszego bezpieczeństwa. Jak powinniśmy zachować się w przypadku ataku uzbrojonego napastnika? Co zrobić, gdy usłyszymy strzały?

Ostatnie sytuacje, z którymi mieliśmy do czynienia, oczywiście ta najbardziej bulwersująca i emocjonalnie nas dotykająca, która miała miejsce w Krakowie, ale także wcześniejsze sytuacje z nożownikami, wpływają na to, że niestety nie możemy się już czuć całkowicie bezpieczni. Chociaż pamiętajmy o tym, że Polska jest jednym z najbezpieczniejszych krajów świata. To, że nie możemy się czuć całkowicie bezpieczni, wymaga od nas również tego, żebyśmy trochę zmienili nasze spojrzenie na to, jak funkcjonujemy, szczególnie w otwartej przestrzeni publicznej.

Co robić, gdy słyszymy strzały? Pamiętajmy o złotej zasadzie czterech „U”.

Jeżeli zobaczysz, zauważysz lub nawet masz wrażenie, że dzieje się coś złego, coś, co może zagrażać twojemu życiu lub zdrowiu albo życiu i zdrowiu osób znajdujących się w twoim otoczeniu, pierwsza zasada brzmi: uciekaj. Jeżeli z takich czy innych względów nie możemy uciekać, czasami może to być nawet spowodowane paraliżującym strachem, bo przecież nie wiemy, jak zachowamy się w takiej sytuacji, wówczas obowiązuje drugie „U”, czyli ukryj się. Połóż się, kucnij. Może będziesz mieć brudną kurtkę, całą w błocie, ale przeżyjesz. Osoba, która leży, nie jest tak pożądanym celem dla sprawcy. On chce efektów, chce zabić, zastrzelić, chce zrobić coś takiego, żeby było o tym głośno.

Jeżeli nie możesz uciec i nie możesz się ukryć, pozostaje ci jeszcze jedna rzecz. Po prostu próbuj udaremnić atak. Jeżeli masz taką możliwość, jeżeli potrafisz to zrobić to podejmij walkę. Właściwie nie masz już w tym momencie nic do stracenia. Stoisz twarzą w twarz ze sprawcą i każda twoja reakcja może być dobra. Szukaj jakichś przedmiotów, które możesz wykorzystać. Może to być krzesło, stół, cokolwiek. W tym momencie, jeżeli nie uciekniesz i nie ukryjesz się, musisz po prostu walczyć o swoje życie.

Następna zasada to uprzedź służby. Dzwoń pod numer 112. Nie patrz na to, że inni też dzwonią, bo może się okazać, że właśnie ty jesteś pierwszą osobą, która się dodzwoniła. Pamiętaj, że komunikat powinien być krótki. Pierwsza informacja to miejsce, w którym doszło do zdarzenia. Druga powinna dotyczyć tego, co zrobił sprawca, czyli krótko, z czym mamy do czynienia. Jeżeli masz taką możliwość, opisz również, jak sprawca jest ubrany. Wskaż jakąś charakterystyczną rzecz: kurtkę, buty, spodnie, czapkę, coś, co pozwoli później służbom zidentyfikować sprawcę.

Jeżeli potrafisz komuś pomóc, bo na przykład jesteś przeszkolony z udzielania pomocy medycznej, pamiętaj, że twoje zdrowie i bezpieczeństwo są najważniejsze. Jeżeli przeżyjesz, pomożesz później innym, którzy również przeżyją.

I to są właśnie cztery punkty, cztery „U”: uciekaj, ukryj się, udaremnij i uprzedź służby. Są to wypracowane międzynarodowe zasady zachowania w przypadku ataku terrorystycznego, wskazujące, jak my, jako obywatele, powinniśmy postępować. Natomiast każda sytuacja jest inna. Musimy obserwować sytuację, znać zasady i stosować je odpowiednio do okoliczności.

Czy po takich wydarzeniach powinniśmy rozpocząć szerszą edukację społeczeństwa w zakresie pierwszej pomocy, również na poziomie medycyny pola walki?

Jak najbardziej. Niech przeszkolonych zostanie sto osób, a tylko jedna z nich zastosuje w praktyce to, czego została nauczona. Ale jeżeli uratuje komuś życie, to już będzie warte tego, żeby pozostałe osoby również wiedziały, co robić. Tym bardziej że nie wiemy, co nas czeka. Mamy przecież przykład chociażby tego, co wydarzyło się w Krakowie.

Odnosząc się do sytuacji, która wydarzyła się w Krakowie, czy powinniśmy bezwzględnie udzielić pierwszej pomocy osobom poszkodowanym?

W momencie, kiedy jesteśmy bezpieczni, kiedy ustały strzały i kiedy, według naszej oceny sytuacja jest już zabezpieczona, jak najbardziej powinniśmy pomagać. Nie bójmy się. Ludzie często myślą: „A co, jeśli komuś zrobię krzywdę? Czy później nie będę miał z tego powodu jakichś problemów?”. Na pewno nie powinniśmy się tego obawiać, ponieważ działamy w stanie wyższej konieczności. Chcemy ratować życie i zdrowie, tak jak potrafimy.

Oczywiście, jeżeli ktoś powie, że jest lekarzem albo pielęgniarką, udostępnijmy mu miejsce, odstąpmy, ponieważ taka osoba jest lepiej przeszkolona i potrafi wykonać te czynności lepiej niż my.

Czy jest coś, co możemy zrobić, gdy staniemy twarzą w twarz z uzbrojonym napastnikiem?

Kiedy dojdzie do sytuacji, w której nie możemy już uciec ani się ukryć i stajemy twarzą w twarz z napastnikiem, pamiętajmy o jednym: unikajmy kontaktu wzrokowego. To jest najlepsza rzecz, jaką możemy zrobić. Musimy słuchać napastnika, jeżeli wydaje nam jakieś polecenia. Nie róbmy z siebie bohatera. Po prostu podporządkowujmy się temu, co napastnik nam przekazuje, chociażby po to, żeby trochę uśpić jego czujność.

Nie dyskutujmy z nim, nie krzyczmy na niego. Nie podnośmy poziom adrenaliny, który i tak jest u napastnika wysoki, został jeszcze spotęgowany przez narastającą agresję. Po prostu bądźmy trochę bezwolni i czekajmy na pomoc. Nic innego nam już nie pozostało.

Chyba że czujemy się na tyle silni, że możemy podjąć walkę z przeciwnikiem. Ale pamiętajmy, że ryzykujemy wtedy życie. Czy ryzykować życie, chociaż i tak jest ono już w tym momencie zagrożone? Myślę, że ani ja, ani nikt inny nie potrafi jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie. To jest sytuacja, która po prostu musi się wydarzyć i dopiero wtedy okaże się, jak zareagujemy.

Pamiętajmy jeszcze o jednym. Jeżeli taka sytuacja się zdarzy, to nie jest kręcony film fabularny. To jest sytuacja, w której ludzie zostają ranni i giną. I to naprawdę nie jest moment na kręcenie filmików po to, żeby później publikować je w mediach społecznościowych. Wydarzyła się tragedia. Nie bądźmy hienami, które chcą na ludzkiej tragedii budować popularność swoich mediów społecznościowych. To chyba jedna z najgorszych rzeczy, jakie można zrobić. Dbajmy o własne bezpieczeństwo. Może się bowiem okazać, że sprawca, o którym myślimy, że został już obezwładniony i sytuacja jest zabezpieczona, ma jeszcze współsprawcę. Kręcąc filmik, możemy w tym momencie sami ucierpieć.

I jeszcze jedna bardzo ważna rzecz: wyciszajmy telefony. Jeżeli znajdziemy się w zamkniętym pomieszczeniu i uda nam się ukryć przed sprawcą, na przykład pod stolikiem albo w zabarykadowanej toalecie, pamiętajmy o wyciszeniu telefonu. Najlepiej zrobić to od razu. Jeśli ktoś do nas zadzwoni, wówczas dźwięk telefonu, wibracje, a nawet światło wyświetlacza mogą zdradzić miejsce, w którym ukryliśmy się przed sprawcą.